PSA tăng cao có phải ung thư tuyến tiền liệt?

Ảnh minh họa: Pixabay

Tóm tắt nhanh

• PSA tăng không đồng nghĩa với ung thư: phì đại lành tính, viêm tuyến tiền liệt, xuất tinh gần ngày xét nghiệm hay đặt thông tiểu đều có thể làm PSA tăng.
• Bước tiếp theo thường là xét nghiệm lại, thăm khám trực tràng và chụp MRI tuyến tiền liệt đa thông số.
• Sinh thiết chỉ nên làm khi có chỉ định rõ, tốt nhất là sinh thiết nhắm trúng đích theo hình ảnh MRI.

Nhận kết quả PSA cao hơn bình thường là nỗi lo của rất nhiều nam giới trung niên. Tuy nhiên, PSA là một chỉ số nhạy nhưng không đặc hiệu: nó giúp phát hiện sớm bất thường ở tuyến tiền liệt, nhưng tự nó không đủ để kết luận có ung thư.

PSA là gì?

PSA (Prostate-Specific Antigen – kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt) là một loại protein do tế bào tuyến tiền liệt tiết ra. Một lượng nhỏ PSA đi vào máu và có thể đo bằng xét nghiệm máu thông thường. Khi tuyến tiền liệt to lên, bị viêm hoặc có tổn thương ác tính, nồng độ PSA trong máu có xu hướng tăng.

Những nguyên nhân làm PSA tăng

• Phì đại lành tính tuyến tiền liệt: nguyên nhân rất thường gặp ở nam giới trên 50 tuổi.
• Viêm tuyến tiền liệt, nhiễm trùng tiểu: PSA có thể tăng cao tạm thời và giảm sau điều trị.
• Tác động cơ học: đặt thông tiểu, nội soi bàng quang, sinh thiết, đạp xe đường dài.
• Xuất tinh trong vòng 48 giờ trước khi lấy máu.
• Ung thư tuyến tiền liệt: một trong các khả năng cần được loại trừ.

Một số thuốc điều trị phì đại tuyến tiền liệt (nhóm ức chế 5-alpha reductase) có thể làm PSA giảm khoảng một nửa. Hãy báo cho bác sĩ các thuốc bạn đang dùng để kết quả được diễn giải đúng.

PSA cao thì cần làm gì tiếp theo?

1. Xét nghiệm lại PSA sau vài tuần, tránh xuất tinh, đạp xe và các thủ thuật trước khi lấy máu. Có thể làm thêm tỷ lệ PSA tự do/PSA toàn phần.
2. Thăm khám trực tràng để đánh giá kích thước, mật độ tuyến tiền liệt.
3. Chụp MRI tuyến tiền liệt đa thông số (mpMRI): giúp phát hiện vùng nghi ngờ và phân loại theo thang PI-RADS, từ đó quyết định có cần sinh thiết hay không.
4. Sinh thiết tuyến tiền liệt khi có chỉ định, ưu tiên sinh thiết nhắm trúng đích vào vùng nghi ngờ trên MRI.

Ai nên được tư vấn xét nghiệm PSA?

Các hướng dẫn quốc tế khuyến cáo thảo luận về lợi ích và giới hạn của xét nghiệm PSA với nam giới từ khoảng 50 tuổi. Người có bố hoặc anh em trai mắc ung thư tuyến tiền liệt, hoặc mang đột biến gen BRCA2, nên được tư vấn sớm hơn. Quyết định xét nghiệm nên được đưa ra sau khi trao đổi với bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

PSA bao nhiêu là cao?

Không có một ngưỡng duy nhất áp dụng cho mọi người. Bác sĩ sẽ xem xét PSA cùng tuổi, thể tích tuyến tiền liệt, tốc độ tăng PSA theo thời gian và kết quả MRI.

PSA cao có cần sinh thiết ngay không?

Không nhất thiết. Nhiều trường hợp chỉ cần xét nghiệm lại hoặc chụp MRI trước. Cách tiếp cận này giúp tránh sinh thiết không cần thiết.

Tài liệu tham khảo

• European Association of Urology (EAU). Guidelines on Prostate Cancer.
• American Urological Association (AUA). Early Detection of Prostate Cancer Guideline.